Πολύχρωμες ζωγραφιστές άμαξες
Η παραδοσιακή βοϊδάμαξα ή carreta,αποτελεί το πιο ονομαστό είδος παραδοσιακής τέχνης στην Κόστα Ρίκα. Την μεταχειρίζονται, από τα μέσα του 19ου αιώνα, για να μεταφέρουν τον καφέ από την κεντρική πεδιάδα μέχρι την Puntarenas, πάνω στην ακτή του Ειρηνικού Ωκεανού, ένα ταξίδι μέσα από τα βουνά 10 με 15 ημέρες. Για να προχωρούν οι άμαξες μέσα στη λάσπη χωρίς να βυθίζονται, ήσαν εφοδιασμένες με ρόδες χωρίς ακτίνες, μια ανάμειξη, δηλαδή, του τύπου ρόδας των Ατζέκων ( ένας δίσκος) και της ακτινωτής ισπανικής ρόδας. Η βοϊδάμαξα υπήρξε, συχνά, το μοναδικό μέσον οικογενειακής μεταφοράς και συμβόλιζε την κοινωνική τους θέση.
Η παράδοση να ζωγραφίζουν και να στολίζουν τα αμάξια τους ξεκινά από τις αρχές του 20ου αιώνα και η κάθε περιοχή της Κόστα Ρίκα είχε το δικό της σχήμα (motif) και έτσι, αρκούσε να κοιτάξεις την ζωγραφιά που στόλιζε τις ρόδες για να καταλάβεις την καταγωγή του οδηγού. Κατά το 1915, λουλούδια, πρόσωπα ακόμη και τοπία σε μικρογραφία άρχισαν να εμφανίζονται πλάϊ στα λευκά σημεία. Περίφημοι είναι οι ετήσιοι διαγωνισμοί, που γίνονται και σήμερα, για την ανάδειξη των πιο δραστήριων καλλιτεχνών.
Κάθε carreta είχε το δικό της «τραγούδι,» ένα ειδικό, δηλαδή, καμπάνισμα που παράγεται από την επαφή του μεταλλικού δακτυλίου με το παξιμάδι του άξονα της ρόδας, καθώς το αμάξι τραντάζεται επάνω στον δρόμο. Αυτό το γεγονός επέτρεπε στον ιδιοκτήτη της γεωργικής επιχείρησης να ακούει τους εργάτες του.
Όταν το αμάξι έγινε αντικείμενο προσωπικής υπερηφάνειας, τότε κατασκευάζονταν με περισσότερη φροντίδα και διαλέγονταν τα πιο καλά ξύλα για να παράγουν όσο το δυνατόν καλύτερο ήχο.
Όμως, πότε οι δρόμοι, πότε τα φορτηγά και πότε τα τραίνα αντικατέστησαν την carreta σαν το κυριότερο μέσον μεταφοράς εμπορευμάτων και η σημασία της εξελίχθηκε και, τώρα, συμβολίζει την αγροτική ζωή.
Τα σημερινά carretas, δεν ομοιάζουν πια καθόλου στα ορθογώνια οχήματα από καλαμένιο πλαίσιο, τα χονδροειδώς κατασκευασμένα και καλυμμένα από καραβόπανο που προερχόταν από ακατέργαστο δέρμα. Ήδη, αυτά τα αμάξια χρησιμοποιούνται σπάνια και εμφανίζονται πρώτα στις παρελάσεις και στις θρησκευτικές ή κοσμικές γιορτές έχοντας τα διασκορπισμένα τα μικροσκοπικά τους σχέδιά (motifs ) και ζωγραφισμένα με έντονα χρώματα.
Με την εμφάνιση του αυτοκινήτου και του τραίνου, οι βοϊδάμαξες κατέστησαν ξεπερασμένο μέσο μεταφοράς και δεν χρησιμοποιούνται, πια, παρά ελάχιστα παρ’ όλο που, πάντα, έχουν μεγάλη αξία σαν διακοσμητικά καλλιτεχνικά αντικείμενα, γεγονός που ευθύνεται, καμιά φορά, για την χαμηλή ποιότητά τους. Ο αριθμός των ανθρώπων που κατέχουν τις απαραίτητες γνώσεις και την τεχνογνωσία για να κατασκευάσουν και να διακοσμήσουν τις βοϊδάμαξες ελαττώνεται και οι νέοι καλλιτέχνες δεν ενδιαφέρονται πολύ για την εκπαίδευση και την πρακτική αυτής της παράδοσης.
